جهاد تبیین در کلام امام شهید

وظیفه‌ی خواص این است: در مواقع لازم، باید تردید‌افکنی و شک‌آفرینی دشمن را خنثی کنند

بیانات رهبر شهید انقلاب در دیدار فرماندهان نیروی هوایی و پدافند هوایی ارتش 16 بهمن 1402

وظیفه‌ی خواص این است: در مواقع لازم، باید تردید‌افکنی و شک‌آفرینی دشمن را خنثی کنند و [مسائل را] تبیین کنند؛

«جهاد تبیین» که بنده عرض کرده‌ام، ناظر به این است. و ما دیدیم در خود نیروی هوایی کسانی بودند، عناصری بودند ــ بعضی از همین شهدایی که عکسهایشان اینجا است و ما اینها را از نزدیک می‌شناختیم ــ که اهل حرف زدن، اهل منطق، اهل استدلال، اهل اثرگذاری روی دیگران بودند و کار خودشان را در مواقع لازم انجام دادند.

در قرآن یک نمونه‌ای وجود دارد که به نظر بنده خیلی مهم است؛ آن قضیّه‌ی رجل مؤمنی است که در سوره‌ی یاسین از او نام برده شده: وَ جاءَ مِن اَقصَا المَدینَةِ رَجُلٌ یَسعىٰ‌ قالَ یا قَومِ اتَّبِعُوا المُرسَلین‌؛ وقتی که سه پیغمبر از طرف پروردگار در این قوم مبعوث شدند و مردم ایمان نیاوردند و علیه اینها توطئه کردند و تصمیم گرفتند که اینها را نابود کنند، یک مرد شجاع و مؤمنی خودش را بسرعت به جمعیّتِ مردم رساند و گفت: یا قَومِ اتَّبِعُوا المُرسَلین؛

از اینها پیروی کنید؛ اِتَّبِعوا مَن لا یَسئَلُکُم اَجراً وَ هُم مُهتَدون.

بعد میرسد به اینجا؛ نکته‌ی مورد توجّه من اینجا است: وَ ما لِیَ لا اَعبُدُ الَّذی فَطَرَنی وَ اِلَیهِ تُرجَعُونَ‌ * اَ اَتَّخِذُ مِن دونِه آلِهَةً … اِنّی آمَنتُ بِرَبِّکُم فَاسمَعون؛

با صدای بلند، باصراحت، ایمان خودش را بیان میکند.

خواص باید صریح باشند، باید باصراحت حرف بزنند، باید شبهه‌ها را از ذهنها زایل کنند، دوپهلو و دوگونه و تردید‌آمیز حرف نزنند. اِنّی آمَنتُ بِرَبِّکُم فَاسمَعون؛ بشنوید! من ایمان آوردم. این نمونه‌ی کاری است که خواص میتوانند انجام بدهند.

یادداشت مدیر مسئول نسیم شهرکرد:

جهاد تبیین و مسئولیت رسانه؛ رویکردی علمی، اخلاقی و حرفه‌ای

جهاد تبیین مفهومی است که بر ضرورت تبیین واقعیت‌ها، روشنگری، افزایش آگاهی عمومی و مقابله با تحریف، شایعه و روایت‌های نادرست تأکید دارد. از منظر علوم ارتباطات، این مفهوم با اصولی مانند «ارتباطات آگاهی‌بخش»، «سواد رسانه‌ای»، «شفافیت اطلاعات»، «اقناع مبتنی بر شواهد» و «ارتباطات مسئولانه» هم‌پوشانی دارد. در این چارچوب، هدف اصلی، ارتقای قدرت تحلیل مخاطبان و فراهم کردن زمینه تصمیم‌گیری آگاهانه بر اساس اطلاعات صحیح و قابل اعتماد است.

رسانه‌ها در تحقق جهاد تبیین، نقشی اساسی دارند؛ اما این نقش زمانی اثربخش و مشروع است که بر پایه اصول حرفه‌ای روزنامه‌نگاری استوار باشد. مهم‌ترین وظیفه رسانه، تولید و انتشار اطلاعات صحیح، دقیق، مستند، به‌موقع و قابل راستی‌آزمایی است. رسانه باید میان «اطلاع‌رسانی» و «تبلیغ» تمایز قائل شود و با رعایت انصاف، بی‌طرفی حرفه‌ای، شفافیت در منابع و انعکاس دیدگاه‌های مختلف، اعتماد عمومی را حفظ کند. اعتماد اجتماعی، مهم‌ترین سرمایه هر رسانه است و بدون آن، نقش تبیینی رسانه تضعیف خواهد شد.

از منظر علمی، جهاد تبیین صرفاً به معنای پاسخگویی به شبهات یا تکذیب اخبار نادرست نیست، بلکه شامل تبیین زمینه‌ها، علل، پیامدها و ابعاد مختلف مسائل نیز می‌شود. رسانه مسئول است علاوه بر بیان رویدادها، تحلیل‌های مبتنی بر داده، شواهد معتبر و نظر کارشناسان واجد صلاحیت را در اختیار افکار عمومی قرار دهد تا مخاطب بتواند تصویری جامع و واقع‌بینانه از موضوعات مختلف به دست آورد.

در حوزه حکمرانی، رسانه با انعکاس مطالبات مردم، نظارت اجتماعی، مطالبه‌گری مسئولانه و انتشار پاسخ دستگاه‌های اجرایی، به ارتقای پاسخگویی، شفافیت و سرمایه اجتماعی کمک می‌کند. البته ارزیابی رسمی عملکرد دستگاه‌ها، تعیین موفقیت یا ناکامی برنامه‌ها و قضاوت تخصصی درباره کیفیت عملکرد سازمان‌ها، وظیفه نهادهای قانونی و مراجع دارای صلاحیت است و رسانه نقش تسهیل‌گر اطلاع‌رسانی، انعکاس دیدگاه‌ها و ایجاد بستر گفت‌وگوی عمومی را بر عهده دارد.

در عصر شبکه‌های اجتماعی، سرعت انتشار اطلاعات بسیار بالا است و به همان نسبت، احتمال انتشار اخبار نادرست و اطلاعات گمراه‌کننده نیز افزایش یافته است. بنابراین، جهاد تبیین بیش از هر زمان دیگری مستلزم پایبندی به اصول راستی‌آزمایی (Fact-checking)، استفاده از منابع معتبر، پرهیز از بزرگ‌نمایی و شایعه‌پراکنی، و ارتقای سواد رسانه‌ای جامعه است. رسانه‌ای که بدون بررسی کافی به بازنشر اطلاعات بپردازد، نه تنها به رسالت تبیینی خود عمل نکرده، بلکه ممکن است ناخواسته در گسترش اطلاعات نادرست نقش ایفا کند.

در مجموع، جهاد تبیین در عرصه رسانه، فرآیندی مستمر برای تولید دانش عمومی، ترویج گفت‌وگوی مستند، مقابله با تحریف، تقویت امید واقع‌بینانه، افزایش اعتماد عمومی و کمک به تصمیم‌گیری آگاهانه جامعه است. تحقق این هدف، نیازمند پایبندی هم‌زمان به ارزش‌های اخلاقی، استانداردهای حرفه‌ای روزنامه‌نگاری و استفاده از شواهد معتبر علمی است؛ زیرا تنها رسانه‌ای که حقیقت‌محور، پاسخگو و متعهد به اصول علمی باشد، می‌تواند نقش مؤثری در ارتقای آگاهی عمومی و تقویت انسجام اجتماعی ایفا کند.