۱۹ شهریور روز جهانی پیشگیری از خودکشی

خودکشی؛ مسئله‌ای قابل پیشگیری

خودکشی فقط یک مسئله فردی نیست؛ پدیده‌ای پیچیده و چندعاملی است که عوامل روانی، اجتماعی، اقتصادی، خانوادگی و حتی شرایط جسمانی می‌توانند در شکل‌گیری رفتارهای خودکشی نقش داشته باشند.

یک مرور نظام‌مند و فراتحلیل از مطالعات انجام‌شده در ایران، با بررسی ۲۰ مطالعه و داده‌های مربوط به سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۱، میزان خودکشی منجر به مرگ را در جمعیت عمومی حدود ۸٫۱۴ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر برآورد کرد. این میزان در مردان حدود ۹ و در زنان حدود ۵ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر بود.

در همین مطالعه، میزان اقدام به خودکشی حدود ۱۳۱ مورد به ازای هر ۱۰۰ هزار نفر برآورد شد و در زنان (۱۵۲) بیشتر از مردان (۱۲۸) بود.

اما شاید مهم‌ترین هشدار این مطالعه، سن افراد درگیر باشد:

حدود نیمی از موارد اقدام به خودکشی (۵۰ درصد) در گروه سنی ۱۵ تا ۲۴ سال گزارش شده بود. همچنین حدود ۴۲ درصد مرگ‌های ناشی از خودکشی در همین گروه سنی رخ داده بود.

این یعنی پیشگیری از خودکشی باید از سال‌های نوجوانی و جوانی جدی گرفته شود.

پشت بسیاری از این رفتارها ممکن است مجموعه‌ای از مشکلات قرار داشته باشد؛ از اختلالات و مشکلات سلامت روان، تنهایی و فقدان حمایت اجتماعی گرفته تا تعارضات خانوادگی، مشکلات اقتصادی، بیکاری، شکست تحصیلی یا عاطفی، خشونت و مصرف مواد.

بنابراین پیشگیری فقط با درمان فرد پس از بروز بحران امکان‌پذیر نیست؛ باید عوامل خطر را زودتر شناسایی و عوامل محافظت‌کننده را تقویت کنیم.

سازمان جهانی بهداشت چهار اقدام مبتنی بر شواهد را در چارچوب LIVE LIFE مورد تأکید قرار داده است:

• کاهش دسترسی به وسایل و روش‌های خودکشی
• گزارش مسئولانه خودکشی در رسانه‌ها
• تقویت مهارت‌های اجتماعی و عاطفی در نوجوانان
• شناسایی زودهنگام، ارزیابی، درمان و پیگیری افراد در معرض خطر

گاهی یک گفت‌وگوی جدی، شنیدن بدون قضاوت و کمک گرفتن به‌موقع از متخصص می‌تواند مسیر یک زندگی را تغییر دهد.

خودکشی قابل پیشگیری است؛ پیشگیری از جایی شروع می‌شود که رنج یک انسان را جدی بگیریم.

👈دکتر فهیمه فتحعلی‌لواسانی، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی ایران:

🔹تغییر روایت درباره خودکشی؛ سکوت و سرزنش را به گفت‌وگوی مسئولانه تبدیل کنیم

🔹روایت در این حوزه شامل مجموعه باورها، نگرش‌ها و پیام‌هایی است که در بستر جامعه پیرامون خودکشی بازتولید می‌شود و چنانچه این نگرش با سرزنش و شرمساری همراه باشد، مبتلایان را به انزوا کشانده و مانع از درخواست کمک خواهد شد.

🔹آغاز یک گفت‌وگوی آرام، مستقیم و مشفقانه می‌تواند بار سنگین تنهایی را از دوش فرد بردارد.

🔹زنجیره مراقبت نباید با فروکش کردن مرحله حاد قطع شود.

🔹هرگاه متوجه نشانه‌های خطر در اطرافیان خود شدیم، شایسته است با جسارت، همدلی و پرسشگری به‌موقع، شنونده دردهای آنان باشیم و مسیر امن رسیدن به متخصصان را برایشان هموار سازیم.

💢تاب‌آوری و خودمراقبتی در شرایط بحران؛

🔰پیام‌هایی برای افزایش تاب‌آوری جامعه و پیشگیری از خودکشی

⬅️دفتر سلامت روانی اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت

🔺خانواده‌ها در شرایط بحران، مسئولیت‌ها را میان اعضا تقسیم کنند.

🔺متخصصان سلامت روان توصیه می‌کنند افراد در شرایط بحران احساسات خود را سرزنش نکنند.

🔺مصرف مواد و داروهای آرام‌بخش بدون تجویز پزشک می‌تواند فشار روانی را افزایش دهد.

🔺ضرورت توجه خانواده‌ها به تغییرات رفتاری و روانی اعضای خانواده در شرایط بحران

🔺حفظ ارتباط با افراد قابل اعتماد می‌تواند تحمل شرایط دشوار و فشار روانی ناشی از بحران را آسان‌تر کند.

🔺 افراد در زمان افزایش فشار روانی، توجه خود را به زمان حال و اقدامات قابل انجام معطوف کنند.

🔺 خودمراقبتی به معنای تحمل همه مشکلات به‌تنهایی نیست و گاهی باید کمک تخصصی گرفت.

💢یعقوبی، رییس جمعیت پیشگیری از خودکشی ایران:

🔺رسانه ها از خودکشی بازدید نگیرند

🔺 روایت درباره خودکشی را تغییر دهیم

✅ رسانه‌ها نباید با تیترهای جنجالی از خودکشی برای افزایش بازدید استفاده کنند.

✅ رسانه‌ها با تغییر روایت درباره خودکشی می‌توانند به افزایش سواد سلامت روان و پیشگیری از خودکشی کمک کنند.

✅ جزئیات روش و محل خودکشی را منتشر نکنیم و به جای آن بر آموزش و پیشگیری تمرکز کنیم.

✅ خودکشی را به یک علت مشخص نسبت ندهیم و با روایت مسئولانه، زمینه پیشگیری از این پدیده را تقویت کنیم.

✅ رسانه‌ها به جای پرداختن به «چگونه مردن»، به جامعه بگویند «چگونه می‌توان از مرگ جلوگیری کرد.»

منبع: Asadiyun M, Daliri S. Suicide Attempt and Suicide Death in Iran: A Systematic Review and Meta-Analysis Study. Iranian Journal of Psychiatry. 2023;18(2):191–212. doi:10.18502/ijps.v18i2.12370. و وبدا