گزارشی از سفر معاون علمی رئیس‌جمهور به چهارمحال و بختیاری

از پیگیری حمایت از مطالعه مبتنی بر جمعیت سلامت و بیماریهای غیرواگیر کوهورت تا مأموریت ملی بلوط و ماهیان سردابی

شهرکرد ـ خبرنگار نسیم شهرکرد

دکتر حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور و رئیس بنیاد ملی نخبگان، امروز پنجشنبه ۱۲ شهریورماه در سفر به چهارمحال و بختیاری، ضمن دیدار با مسئولان استان، نماینده ولی‌فقیه، نخبگان، دانشگاهیان و فعالان حوزه علم و فناوری، از ظرفیت‌های علمی، پژوهشی، فناورانه و دانش‌بنیان استان بازدید و درباره مجموعه‌ای از مطالبات و برنامه‌های مرتبط با توسعه علمی و فناورانه چهارمحال و بختیاری گفت‌وگو کرد.

یکی از مهم‌ترین مطالبات مطرح‌شده در نشست نخبگان و فعالان علمی استان با معاون علمی رئیس‌جمهور، موضوع حمایت از مطالعه مبتنی بر جمعیت سلامت و بیماری‌های غیرواگیر و بیوبانک زیستی چهارمحال و بختیاری بود.

در این نشست، با تشریح ظرفیت‌های موجود در مطالعه کوهورت و بیوبانک استان، درخواست حمایت از ادامه و توسعه این زیرساخت پژوهشی، هم به صورت شفاهی و هم به صورت مکتوب، به معاون علمی رئیس‌جمهور ارائه شد.

در این مطالبه بر اهمیت مطالعات جمعیتی و آینده‌نگر در شناخت روند بیماری‌های غیرواگیر، عوامل خطر، پیامدهای سلامت و تولید شواهد مورد نیاز نظام سلامت تأکید شد و ضرورت حفظ و تقویت زیرساخت‌های موجود پژوهشی مورد توجه قرار گرفت.

دکتر افشین نیز در پاسخ به این درخواست، قول مساعد داد موضوع حمایت از مطالعه کوهورت و بیوبانک استان را در جلسه بنیاد ملی علم ایران مطرح و برای حمایت از آن پیگیری کند.

این موضوع از جمله مطالبات مشخص جامعه علمی استان در این سفر بود و در صورت تحقق حمایت‌های مورد نظر، می‌تواند به استمرار فعالیت یکی از زیرساخت‌های مهم پژوهش‌های سلامت در چهارمحال و بختیاری کمک کند.

معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به عملکرد دانشگاه شهرکرد گفت در سال ۱۴۰۴، ۵۴ طرح از این دانشگاه برای بنیاد ملی علم ارسال شده که ۳۰ طرح آن پذیرفته شده است.

افشین همچنین درباره سیاست‌های حمایتی بنیاد ملی نخبگان توضیح داد که هدف برخی طرح‌های حمایتی الزاماً این نیست که نخبه مستقیماً یک مسئله کشور را حل کند، بلکه حمایت از نخبه می‌تواند موجب کاهش دغدغه‌های مالی و فراهم شدن فرصت بیشتر برای حضور در دانشگاه و فعالیت‌های علمی و پژوهشی شود.

وی با اشاره به حوزه‌های نوظهور علمی گفت در حوزه‌هایی که کشور طی پنج تا ۱۰ سال آینده به آنها نیاز خواهد داشت، حمایت از پایان‌نامه‌ها می‌تواند دو تا سه برابر حوزه‌های معمول باشد.

معاون علمی رئیس‌جمهور تأکید کرد حمایت‌های معاونت علمی فردمحور است و میان شهرکرد، تهران، اصفهان، شیراز یا سایر استان‌ها تفاوتی وجود ندارد و ملاک اصلی، توانمندی و شرایط فرد است.

مسکن نخبگان در صدر مطالبات

موضوع مسکن نخبگان نیز یکی از مطالبات مهم مطرح‌شده در نشست نخبگان بود.

افشین درباره موضوع جابه‌جایی و هیئت امنای واحدهای مسکن، از جمله موضوع ۱۴۴ واحد مطرح‌شده در جلسه، گفت این موضوع پیگیری خواهد شد و در صورت نداشتن مشکل قانونی، برای حل آن اقدام می‌شود.

وی با تأکید بر نقش استان‌ها در حل مسئله مسکن نخبگان اظهار کرد قانون و آیین‌نامه‌های دولت، نخبگان را در این زمینه به صورت جداگانه مورد توجه قرار داده‌اند.

معاون علمی رئیس‌جمهور با اشاره به تجربه برخی استان‌ها در تأمین مسکن نخبگان افزود در بعضی استان‌ها بهترین و مرغوب‌ترین زمین‌های شهری برای نخبگان اختصاص یافته و حتی در یک مورد حدود ۳۰ درصد زمین بیشتری به این بخش اختصاص داده شده است.

بنیادهای استانی نخبگان و مشکل ساختار اداری

یکی دیگر از مباحث مطرح‌شده در این نشست، وضعیت ساختار بنیادهای نخبگان در استان‌ها بود.

افشین گفت در چارت مصوب بنیاد ملی نخبگان، بنیاد استانی وجود ندارد و پست‌های مربوط به بنیادهای استانی نیز از بین رفته و به دستگاه‌های دیگر واگذار شده است.

وی افزود برای ایجاد ساختار بنیادهای استانی، مصوبه سازمان اداری و استخدامی و تأیید سازمان برنامه اخذ شده و موضوع در هیئت دولت نیز مطرح شده است، اما همچنان مشکلاتی در این زمینه وجود دارد.

معاون علمی رئیس‌جمهور تصریح کرد با توجه به نبود ساختار رسمی بنیادهای استانی، امکان تفویض اختیار قانونی به آنها وجود ندارد، اما برای تأمین ساختمان مناسب بنیاد نخبگان استان چهارمحال و بختیاری به شکل دیگری کمک خواهد شد.

افشین همچنین بر ضرورت ارتباط نزدیک‌تر بنیادهای استانی با استانداری‌ها و دستگاه‌های اجرایی تأکید کرد و گفت بسیاری از مسائل از طریق ارتباط مستقیم و شنیده شدن مشکلات قابل پیگیری و حل است.

جذب نخبگان؛ نخبه نباید در بروکراسی گرفتار شود

جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی از دیگر محورهای مهم نشست بود.

افشین تأکید کرد هدف از ورود نخبه به دستگاه اجرایی این نیست که فرد در همان ساختار و رویه‌های قبلی قرار گیرد، بلکه نخبه باید بتواند رویه‌های موجود را تغییر دهد، اثرگذار باشد و مسیر را برای دیگر نخبگان باز کند.

وی درباره فرآیند فراخوان جذب نخبگان توضیح داد بنیاد ملی نخبگان سه برابر ظرفیت مورد نیاز، افراد نخبه را به دستگاه‌های اجرایی معرفی می‌کند و دستگاه اجرایی از میان این افراد انتخاب می‌کند و در این فرآیند موضوع ذخیره مطرح نیست.

معاون علمی رئیس‌جمهور همچنین درباره فراخوان چهارم جذب نخبگان گفت انتشار این فراخوان منوط به اعلام پست‌های مناسب از سوی دستگاه‌های اجرایی است.

به گفته افشین، برخی پست‌هایی که دستگاه‌های اجرایی معرفی کرده‌اند با جایگاه و توانمندی نخبگان تناسب ندارند و بنیاد ملی نخبگان تا زمانی که پست‌های مناسب ارائه نشود، فراخوان را منتشر نخواهد کرد.

وی ابراز امیدواری کرد در صورت ارائه پست‌های مناسب، فراخوان چهارم تا پایان سال منتشر شود.

افشین درباره فراخوان سوم نیز گفت برای حدود یک‌هزار و ۵۰۰ پست، حدود ۳۷ هزار نفر واجد شرایط شدند و در فراخوان چهارم تلاش می‌شود شرایط به گونه‌ای تنظیم شود که تعداد متقاضیان با ظرفیت مورد نیاز تناسب بیشتری داشته باشد.

سهم نخبگان در جذب هیئت علمی

معاون علمی رئیس‌جمهور درباره جذب هیئت علمی نخبگان نیز اظهار کرد ۱۰ درصد سهمیه پست‌های هیئت علمی وزارت علوم و وزارت بهداشت در اختیار بنیاد ملی نخبگان است.

وی از کوتاه شدن زمان بررسی پرونده‌ها نیز خبر داد و گفت فرآیندی که پیش از این حدود یک سال زمان می‌برد، به فراخوان‌های فصلی تبدیل شده و تلاش شده پرونده‌ها در مدت سه ماه نهایی شوند.

افشین درباره پست‌های سازمانی نخبگان نیز گفت از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ برخی افرادی که از مسیر طرح جهش هیئت علمی شده بودند، پست سازمانی دریافت نکرده بودند که این مشکل در سال ۱۴۰۳ برطرف شد و اکنون هیچ هیئت علمی که از بنیاد ملی نخبگان آمده و طرح جهش گرفته باشد، بدون پست سازمانی نیست.

چرخه نخبگی از کودکی آغاز می‌شود

افشین با اشاره به ضرورت طراحی یک چرخه کامل برای نخبگان گفت شناسایی نخبگان باید از کودکی آغاز شود و پس از شناسایی، افراد باید رشد کنند، مورد حمایت قرار گیرند و در مسیر مناسب قرار داده شوند.

به گفته وی، هدف نهایی این است که فرد پس از رسیدن به موقعیت مناسب، خود به نخبه‌پروری و ادامه این چرخه کمک کند.

وی درباره حمایت از دانش‌آموزان نیز اظهار کرد با توجه به تعداد بالای دانش‌آموزان کشور و محدودیت بودجه بنیاد ملی نخبگان، منابع باید در بخش‌هایی هزینه شود که بیشترین اثرگذاری را داشته باشد.

معاون علمی رئیس‌جمهور اقدامات بنیاد ملی نخبگان را نوعی سرمایه‌گذاری برای آینده کشور دانست و تأکید کرد با بهتر شدن شرایط کشور، بودجه بنیاد ملی نخبگان باید چندین برابر شود.

طرح شهید احمدی روشن؛ تمرین مواجهه با مسئله

افشین درباره طرح شهید احمدی روشن نیز توضیح داد هدف این طرح الزاماً حل مستقیم یک مسئله کشور نیست، بلکه آماده‌سازی نخبه برای مواجهه با مسائل واقعی، تجربه سعی و خطا، شکست، اصلاح مسیر و ادامه کار است.

وی درباره نحوه ارزیابی طرح‌های بنیاد ملی نخبگان نیز گفت طرح‌ها متناسب با شرایط و ظرفیت خودشان ارزیابی می‌شوند و نمی‌توان همه طرح‌ها را با یک معیار واحد سنجید.

به گفته افشین، در برخی فراخوان‌ها اساساً مسئله رد شدن مطرح نیست، بلکه افراد رتبه‌بندی می‌شوند و با توجه به ظرفیت محدود، افرادی که در رتبه‌های پایین‌تر قرار می‌گیرند امکان پذیرش پیدا نمی‌کنند.

بلوط و ماهیان سردابی؛ دو مأموریت فناورانه استان

در بخش دیگری از سفر، معاون علمی رئیس‌جمهور دو ظرفیت مهم چهارمحال و بختیاری یعنی جنگل‌های بلوط و ماهیان سردابی را به عنوان زمینه‌های دارای قابلیت برای ایجاد مرجعیت علمی و فناورانه مورد توجه قرار داد.

افشین با اشاره به گستردگی جنگل‌های بلوط استان، حفاظت از این جنگل‌ها را حفاظت از یک سرمایه ملی دانست و بر استفاده از فناوری، هوش مصنوعی، فناوری‌های ژنتیکی و ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان برای پایش، حفاظت و احیای این منابع تأکید کرد.

در همین راستا، یکی از مهم‌ترین برنامه‌های اعلام‌شده، ایجاد «دوقلوی دیجیتال» جنگل‌های بلوط چهارمحال و بختیاری است.

این طرح با هدف استفاده از فناوری‌های نوین برای پایش وضعیت جنگل، شناسایی و مدیریت آفات، پایش آتش‌سوزی، بررسی روند رشد و تغییرات جنگل و کمک به تصمیم‌گیری علمی برای حفاظت و احیای آن دنبال خواهد شد.

افشین همچنین ماهیان سردابی را یکی دیگر از ظرفیت‌های مهم و راهبردی چهارمحال و بختیاری دانست و بر توسعه فناوری در این حوزه تأکید کرد.

به گفته وی، استان ظرفیت قابل توجهی در تولید ماهیان سردابی دارد و می‌توان زنجیره‌ای از تولید تا فرآوری و بازار ایجاد کرد. ظرفیت ایجاد بانک ژن نیز در این حوزه مورد توجه قرار گرفت تا بتوان از طریق فناوری، بهره‌وری و ارزش افزوده بیشتری ایجاد کرد.

معاون علمی رئیس‌جمهور تأکید کرد این دو حوزه می‌توانند به عنوان دو مأموریت ویژه استان دنبال شوند و ظرفیت دانشگاه‌ها، پارک علم و فناوری و شرکت‌های دانش‌بنیان برای تحقق آنها به کار گرفته شود.

هدف از این رویکرد، حرکت چهارمحال و بختیاری به سمت مرجعیت علمی و فناورانه در حوزه جنگل‌های بلوط و ماهیان سردابی عنوان شد.

دانش‌بنیان‌ها از تعداد به سمت مأموریت حرکت کنند

افشین در بازدید از شرکت‌های رشد، فناور و دانش‌بنیان استان نیز بر تغییر رویکرد در سیاست‌های علم و فناوری تأکید کرد.

وی گفت صرف تبدیل دانش به فناوری کافی نیست و فناوری باید به نوآوری، ایجاد ارزش و در نهایت خلق قابلیت پایدار منجر شود.

معاون علمی رئیس‌جمهور بر شکل‌گیری زنجیره «ایده، سرمایه، صنعت و بازار» تأکید کرد و نقش پارک علم و فناوری را در هدایت این اکوسیستم مهم دانست.

بر اساس این رویکرد، حمایت از شرکت‌های دانش‌بنیان باید بیش از گذشته بر اساس مأموریت، توان حل مسئله و ایجاد ارزش انجام شود و ظرفیت‌های بومی هر استان در تعیین اولویت‌های فناورانه مورد توجه قرار گیرد.

در این سفر، ظرفیت شرکت‌های دانش‌بنیان چهارمحال و بختیاری نیز مورد توجه قرار گرفت و استاندار استان با اشاره به فعالیت ۶۹ شرکت دانش‌بنیان، خواستار حمایت هدفمند از این شرکت‌ها، استفاده بیشتر از ظرفیت نخبگان و دانشگاهیان و فراهم شدن زمینه تجاری‌سازی طرح‌های علمی و فناورانه شد.

در این نشست استاندار محترم، معاون اقتصادی استاندار،  رییس سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان، رییس بنیاد ملی نخبگان استان، معاون تحقیقات و فناوری دانشگاه علوم پزشکی شهرکرد و جمع کثیری از نخبگان و مستعدان مورد حمایت بنیاد نخبگان حضور داشتند.

استاندار چهارمحال و بختیاری با بیان اینکه یکی از اولویت‌های مهم در استان حفظ سرمایه انسانی است، گفت: اگر جوان نخبه احساس کند برای تخصص و ایده او در استان جایگاهی وجود ندارد، طبیعی است که فرصت فعالیت در منطقه دیگری را جست‌وجو کند، بنابراین باید مسیر اشتغال، مسکن، کارآفرینی و فعالیت تخصصی این افراد در استان تسهیل شود.

استاندار گفت: مسیر توسعه پایدار استان باید از اقتصاد دانش‌بنیان و استفاده از توان نخبگان و پژوهشگران بومی عبور کند.

دیدار با نماینده ولی‌فقیه و آغاز سفر با ادای احترام به شهدا

سفر معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور به چهارمحال و بختیاری با ادای احترام به شهدای استان آغاز شد.

افشین در ادامه با نماینده ولی‌فقیه در استان و امام جمعه شهرکرد دیدار کرد و درباره ظرفیت‌های علمی و نخبگانی استان و نقش علم و فناوری در حل مسائل کشور گفت‌وگو شد.

در این دیدار همچنین درباره شرایط کشور، تجربه جنگ اخیر، ضرورت حفظ انسجام و همبستگی ملی و نقش دانش و توان جوانان در افزایش توانمندی کشور سخن گفته شد.

افشین با اشاره به شرایط اقتصادی کشور، عبور از فشارها و محاصره اقتصادی را نیازمند تکیه بر توان داخلی، دانش جوانان و حفظ همبستگی ملی دانست.

جمع‌بندی سفر

سفر امروز معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور به چهارمحال و بختیاری را می‌توان سفری با چند محور مشخص و قابل پیگیری دانست؛ از حمایت از زیرساخت‌های پژوهشی سلامت و پیگیری حمایت از مطالعه کوهورت و بیوبانک استان در بنیاد ملی علم ایران تا تعریف دو مأموریت فناورانه در حوزه جنگل‌های بلوط و ماهیان سردابی، ایجاد دوقلوی دیجیتال جنگل‌های بلوط، تقویت شرکت‌های دانش‌بنیان، حمایت از پایان‌نامه‌ها و نخبگان، حل مسائل مسکن نخبگان و اصلاح مسیر جذب نخبگان در دستگاه‌های اجرایی.

در این میان، حمایت از مطالعه مبتنی بر جمعیت سلامت و بیماری‌های غیرواگیر و بیوبانک استان، یک مطالبه مشخص جامعه علمی چهارمحال و بختیاری بود که در این سفر به صورت شفاهی و مکتوب مطرح شد و با قول مساعد معاون علمی رئیس‌جمهور برای طرح و پیگیری موضوع در بنیاد ملی علم ایران همراه شد.

از سوی دیگر، معرفی جنگل‌های بلوط و ماهیان سردابی به عنوان دو مأموریت ویژه فناورانه، می‌تواند مسیر جدیدی برای تمرکز ظرفیت‌های دانشگاهی، پژوهشی و دانش‌بنیان استان بر دو مزیت بومی و راهبردی چهارمحال و بختیاری ایجاد کند.

در مجموع، آنچه از مجموعه مباحث امروز به دست می‌آید، تأکید بر گذار از حمایت‌های پراکنده و صرفاً فردی و حرکت به سمت مسئله‌محوری، مأموریت‌گرایی، تجاری‌سازی دانش و تبدیل ظرفیت‌های علمی استان به قابلیت و ارزش پایدار است؛ رویکردی که در صورت تبدیل شدن وعده‌ها و برنامه‌های مطرح‌شده به اقدامات اجرایی، می‌تواند بخشی از ظرفیت علمی چهارمحال و بختیاری را در خدمت مسائل واقعی استان و کشور قرار دهد.